Thôn xóm vào mùa các hạt thóc thở như thế nào

Mới lên 8 lên 9, è Đăng Khoa đã sáng tác được những bài xích đích thực là thơ, cho nên vì thế ông là thần đồng.

Bạn đang xem: Thôn xóm vào mùa các hạt thóc thở như thế nào

Không gồm ai trăm tỷ lệ vượt được tuổi mình. Dù thần đồng, thì trọng điểm hồn chắc chắn là vẫn còn một số nét đặc thù của tuổi thơ. Nhưng chính thế new thú vị! bởi vì nó khiến mang lại thơ thần đồng tất cả những điểm lưu ý khó gặp gỡ nơi thơ của bạn lớn.

Đó đầu tiên là mẫu lối cảm tự nhiên và thoải mái một bí quyết “hòa đồng”. Vai trung phong hồn fan rất không nhiều tuổi gồm cái lối hết sức tiện lợi nhân hóa muôn loài, thấy chẳng những động vật mà cả thực vật cũng đều có đầy đủ cảm giác cảm xúc y như bao gồm mình, thậm chí trông rêu bám ở cọc mong ao tưởng rêu cũng biết mơ!

Thứ hai, cứ hễ còn hồn nhiên thì hay giỏi cảm xúc “tương giao”: trông “nền (trời) xanh” nghe được “tiếng chuông”, trông “hoa duối (…) rubi tươi” nghe được giờ “hát”! quái đản thay, mọi cái ấn tượng sống động, sáng chóe mà tự nhiên gây được nơi chổ chính giữa hồn thơ trẻ!

Thứ ba, thơ thần đồng không chứa người tình thế thái.

Thứ tư, nó không chứa triết nhân sinh, triết vũ trụ, hay bất kể thứ trầm tứ gì.

Thứ năm, nó không có tình yêunam nữ.

Cuối cùng, nó cũng không tồn tại những bài bác rỗng, thành lập vì nguyên nhân ngoài thơ.

Đọc mãi tác phẩm của những thi nhân trưởng thành, lòng óc ta tiếp tục tiếp xúc với đủ thứ ngôn từ phức tạp, rất có thể trở nên “nóng” quá. Khi đó mà gửi sang đọc phần đa vần thuần cảm phía về thoải mái và tự nhiên cách hòa đồng của thần đồng, tưởng lòng óc đã reo lên vì chưng được tắm suối mát!

*Nhưng những bài xích thơ nai lưng Đăng Khoa sáng tác lúc còn rất không nhiều tuổi chưa hẳn chỉ cất có cảm giác cảm xúc về từ bỏ nhiên. Quê của cậu bé xíu này là Quê Chinh Chiến. Thơ cậu chan cất lòng yêu nước.

Có tín đồ bảo thần đồng nai lưng Đăng Khoa bao gồm ý thức chính trị, toàn đề cao cái hay cái tốt.

Không buộc phải vậy. Sự thực đơn giản và dễ dàng là ở miền bắc thời chiến tranh tuy đời sống vật dụng chất cực kì khó khăn, nhưng tinh thần nhân dân nói tầm thường lại rất là tích cực. Số đông mọi fan hăng say tham gia phòng chiến. Cả đạo đức biện pháp mạng lẫn đạo đức nghề nghiệp cũ phần nhiều vững vàng. Nai lưng Đăng Khoa mập lên thấy quanh bản thân như thế, nên thơ như thế, có thế thôi. (Bằng chứng ư? Mỹ khôn cùng mạnh, giả dụ phía việt nam tinh thần không khôn cùng thì chắc chắn rằng ngày toàn chiến thắng đã chẳng khi nào tới!)

Tất nhiên vẫn có việc dở bạn xấu. Nhưng trẻ nhỏ không soi mói, dựa vào đó cái nhìn của chúng lại phản chiếu đúng tình trạng phổ biến của làng hội hơn tầm nhìn của một vài người lớn!

*Trần Đăng Khoa chỉ mới sắp sửa trưởng thành thì đã xây xong xuôi một sự nghiệp thơ hẳn hoi. “Nợ thi ca trang trắng” ở dòng tuổi mà người khác chỉ vừa ban đầu gieo đa số vần bỡ ngỡ, tưởng thi sĩ thiếu hụt niên lúc đó có phù hợp chí “vỗ tay reo” cũng đáng!(1).

Thơ việt nam đã có một số thiên tài, thêm trần Đăng Khoa là bao gồm cả thần đồng. Nước Thơ mà, gồm gì đáng kinh ngạc đâu!

Sau đó là một số bài “thơ thần đồng” chế tạo khi công ty thơ còn ở trong vòng từ 8 mang đến 16 tuổi.

Vườn em

“Vườn em tất cả một luống khoai / có hàng chuối mật với hai luống cà / Em trồng thêm một cây na / Lá xanh vẫy gió như thể gọi chim… / mọi đêm tủ ló trăng lên / vườn em dậy tiếng dịu hiền gần xa / Em quan sát vẫn thấy cây mãng cầu / Lá xanh vẫy gió như thể gọi trăng…” (1966). Trẻ nhỏ hay hồn nhiên nhân hóa các sinh vật. Cơ mà tuy xem chim, thú, cây… như người, trẻ em vẫn rất có thể đối xử “ác”. Đọc thơ cậu bé bỏng này, ta có cảm tưởng cậu siêu tử tế với muôn loài. Lòng khoan thai ấy hóa ra có nguồn gốc cụ thể: “Trong con mắt tôi, cây cối, trâu bò, con gà lợn, chó mèo cũng có thể có niềm vui, nỗi buồn như những con người. Cảm xúc ấy, tôi đón nhận được trường đoản cú mẹ”(2). Nghe được “tiếng vơi hiền ngay sát xa”, thấy được cây mãng cầu vẫy lá gọi trăng, “em” phệ lên vào “vườn” đáng quá.

Xem thêm: Thế Nào Gọi Là Số Nguyên Tố Là Gì? Số Siêu Nguyên Tố? 2 Số Nguyên Tố Cùng Nhau?

*

Chớm thu

“Sân trăng nghe đã dần phai / lơ thơ vài phân tử mưa quanh đó hàng cây / Nghe trời trở gió heo may / sáng ra vại nước rụng đầy hoa cau…” (1967). Về bài xích thơ này, tác giả kể: “Nhà thơ Xuân Diệu cực kỳ thích (…) nhưng ông chê câu đầu “Nửa đêm nghe ếch học bài” (…) cọc cạch. Cực kỳ đúng. Vị nó lạc ra ngoài không khí của toàn bài bác (…) tôi chữa lại”(1). À, dẫu vậy trước tiên vì sao lại “nghe ếch” khi “thực ra (…) vào thu (…) ếch bước đầu chui vào hang (…) ngủ qua cả mùa đông. Có chọc, chúng cũng chẳng kêu nữa”? Hẳn nghe đấy là nghe dư vang của giờ ếch ngày hè ở trong trái tim mình nhưng thôi. Nghe vắt rất từ bỏ nhiên, do cái giờ “học bài” ấy nó cũng chỉ mới vừa ngưng. Chớm thu ngồi làm thơ, câu đầu vang tiếng hè tất cả sao đâu, nhưng được “chữa lại” thì tất cả văn chương hơn, nói “Bóng tàu vừa lạt vẻ ngân” trong Kiều…

Thôn làng mạc vào mùa

“Hạt mẩy uốn nắn cong bông / Chim ngói bay đầy đồng / Đường buôn bản tiếng cười nở / kim cương tươi hoa cải ngồng / sân kho máy tuốt lúa / Mở miệng cười cợt ầm ầm / Thóc khoác áo đá quý óng / Thở hí hóp trên sảnh / Thóc gài tiến thưởng tóc xanh / Thóc cất cánh quanh tiếng cười cợt / Trâu ngửi mùi rơm bắt đầu / dòng chân giậm triền miên / Chị nhà nhiệm giũ rơm / Anh dân quân đập lúa / Thóc nở bung như sao / Nhuộm xoàn cả trời cao / buổi tối về ông trăng mang lại / Cùng những đội bình công / Ấm nước chè tỏa rét / Thơm như mùi hương lúa đồng…” (1967). Cái nước nhà chuyên trồng lúa từ ngàn xưa này đã thử qua biết bao nhiêu lượt thu hoạch… dẫu vậy tới quãng ấy trong lịch sử dân tộc ta, thì khung cảnh “thôn xã vào mùa” nó gồm có nét không ai từng thấy đâu. Trong những hình tiếng quen thuộc, hiện thời có chen vào một số trong những hình tiếng kỳ lạ lùng, chẳng hạn cái vật dụng tuốt lúa “cười ầm ầm” trên sảnh kho. Rồi khi “tối về ông trăng đến”, hẳn ông dường như không khỏi kinh ngạc khi thấy cùng cho với bản thân là “các đội bình công”. Không biết những người lớn tuổi quen thuộc cảnh cũ cảm giác cảnh new ra sao. Chỉ biết tất cả một cậu bé 9 tuổi sẽ đứng trông nó mà lại làm được phần lớn câu thơ gợi cảm.

Em dâng cô một vòng hoa

“Trưa ni em mang đến thăm cô / nắng chiêm chín rực song bờ phi lao / sắc đẹp hoa râm bụt xung quanh ao / tiếng chim vườn bà bầu cùng vào thăm cô / tiếng gì bên dưới cỏ non tơ / Xôn xao trong đất, nắng nóng trưa hoảng loạn / Vươn cao nòng pháo đầu xóm / Mồ cô nắng đắp đá quý hơn những miền / Cô ơi! / Sông nước gọi tên / nắng mưa phục kích, trăng lên tấn công đồn / yêu quý cô sóng cuộn quanh hễ / yếu dao giặc giết… / em còn thấy đau! / Em nghe chị em kể tối sâu / Hoe hoe song mắt, mái tóc phơ phơ / yêu mến cô bông lúa thêm mùa / quả na sút hạt, buồng dừa trĩu cây / Đồng em thêm tiếng sản phẩm cày / mũ rơm đến lớp ngày ngày em chăm / Trăng suông sáng cả đêm rằm / Nhịp ước vá vội, ầm ầm xe pháo qua / Em dâng cô một vòng hoa / phảng phất nghe giờ đồng hồ súng trời xa vọng về…” (1968). Thành tựu chiến đấu gan góc của hero Mạc Thị bòng ai nấy những biết. Nhưng chắc chắn chính các giây phút sau cùng của người phái nữ liệt sĩ sẽ kích thích tột bậc cậu nhỏ xíu lên mười. Trong Hầu chuyện Thượng đế (2015), nai lưng Đăng Khoa kể: “Mùa hè năm 1968 (…) cùng bác bỏ H.T.N. Mang đến thăm chiêu tập (…) tiếp nối (…) thăm gia đình cô bòng (…) các (…) bè cánh của cô (…) đã kể cho (…) nghe tương đối nhiều chuyện (…) vào một trận càn, giặc bắt được cô (…) tra tấn cực kỳ dã man (…) rồi xẻo hai vú, thịt cô tức thì tại ước ao bên mình”. Giết bằng cách cầm một “lưỡi dao (hẳn không bén mà) nhay vào cổ”!!! cụ thể kinh phệ gây tuyệt hảo nơi trung ương hồn non trẻ táo bạo đến nỗi 6 năm sau, lúc viết ngôi trường ca “Khúc hát bạn anh hùng”, bấy giờ là thiếu thốn niên, thi sĩ sẽ nhập vai cô bòng mà viết ra đầy đủ dòng thơ tái hiện nay cảnh tượng: “Và vầng mặt trời / Vầng mặt trời / Vầng khía cạnh trời / thiệt là bùng cháy / Sáng thân nền xanh vào như giờ chuông…”. Vẫn trong HCTĐ: “Mấy tiếng điệp ấy, là lưỡi dao giặc sẽ nhay vào cổ cô. Cô nằm trên ước ao. Trước mặt chỉ từ bầu trời cao rộng và vầng phương diện trời chói lọi”. Đọc thơ đọc ký một người, ghi nhớ lại từng nào thơ cam kết khác về hầu như tội ác chiến tranh của giặc ngoại xâm vào thời ấy, rồi nhớ tiếp sang mọi tội ác cuộc chiến tranh của giặc ngoại xâm trong tiến độ thứ nhì của cuộc đao binh 30 năm, lần này được chính phía giặc thu ảnh thật rõ ràng, không khỏi lấy có tác dụng nghĩ ngợi. Nếu ta ước ao báo oán, đó là hết sức tự nhiên. Xuất xắc quá, thực trạng của một nước yếu đuối nghèo đã giúp ta quá được lên trên loại cám dỗ ấy. Ai làm quỷ Sa-tăng mặc ai, dân tộc nước ta cứ mãi mãi làm người.

Gửi theo những chú cỗ đội

“Cháu nghe chú đánh hồ hết đâu / đều tàu chiến cháy, số đông tàu cất cánh rơi / Đến phía trên chỉ thấy chú mỉm cười / Chú đi gánh nước, chú ngồi đánh bi / Rồi từ bên cháu, chú đi / Lúa chiêm vào mẩy, chim ri cất cánh về / Nghiêng nghiêng phòng chuối mặt hè / Rặng tre, kho bãi mía bốn bề vẫy theo… / Chú qua bao suối bao đèo / Đến nay cứng cáp đã thêm các chiến công / xung quanh này con cháu đứng con cháu trông / đa số đêm súng nổ, lửa hồng chân mây / con cháu về lớp cũ, tường xây / Thông hào luồn dưới bóng cây xanh rờn / Chú đi phá nốt bốt đồn / Cuối trời còn giặc, chú còn ra đi / Vẫn muốn ngày chú trở về / Lại ngồi cùng với cháu mặt hè tiến công bi…” (1968). Ghi nhớ “Các anh về mái nóng nhà vui / Câu hát tiếng mỉm cười / rộn rã xóm nhỏ / những anh về tưng bừng trước ngõ / Lớp bầy em hớn hở theo sau…” (Hoàng Trung Thông, “Bao tiếng trở lại”). Lưu giữ nỗi vui của những ông vắt bà rứa trong ký “Quê trung du”, “Nhà đồi” của quang đãng Dũng… “Bộ nhóm về làng” mà, trẻ con già phần lớn thấy vui như Tết. Con trẻ là “lớp bầy em”, khoảng chừng mười tứ mười lăm tuổi, chỉ vài năm nữa thôi đã ra đi nối gót “các anh” nếu binh cách chưa thắng lợi. Trẻ cũng chính là lớp cháu, bắt đầu lên 7 lên 10, còn là trẻ con. Trong “bầy con nít” có một vài đứa khi khủng lên sẽ làm cho thơ về tuyệt hảo bộ đội trong tuổi thơ mình. Đặc biệt, tất cả một đứa đã không đợi lớn new làm, vừa tấn công bi vừa gieo những vần ngây thơ nhưng đó là thơ…

Hương nhãn

“Hằng năm mùa nhãn chín / bạn bè về thăm đơn vị / Anh trèo lên thoăn thoắt / Tay với hầu như chùm xa / năm nay mùa nhãn mang lại / Anh chưa về thăm nhà / Nhãn bên ta bom giội / Vẫn dậy xoàn sắc hoa / Mấy ngàn ngày bom qua / Nhãn vẫn về đúng vụ / Cùi nhãn vừa vào sữa / Vỏ thẫm vàng nắng pha / Em ngồi bên bàn học tập / hương thơm nhãn thơm cất cánh đầy / ve sầu kêu rung trời sao / Một trời sao ban ngày / Vườn xanh lè tiếng chim / Dơi chiều khua nhọ mặt người / Ai dắt ông trăng tiến thưởng / Thả nghịch trong lùm nhãn / Đêm. Hương thơm nhãn sệt lại / Thơm quanh đó sân trong nhà / bà bầu em nằm thao thức / nhớ anh vẫn đi xa…” (1968). Mặc “ngàn ngày bom qua”, cứ “đúng vụ” thì hoa “dậy vàng”, rồi không nhiều lâu bên trên cây treo rất nhiều viên bi “sữa” quấn trong một thiết bị “vỏ thẫm rubi nắng pha”. Mùa nhãn chín, ban ngày “em ngồi mặt bàn học” dẫu vậy mắt cứ ngước lên tàng cây sum sê che gần bí mật cả bầu trời. Có tiếng ve râm ran làm “trời sao” rung rung với tiếng chim lảnh lót làm xanh thêm vườn xanh biếc… Chiều cũng khó triệu tập học bài, bởi vì có bầy đàn dơi bay “khua giạng vạng”, sục sạo tìm hồ hết viên bi sữa hớ hênh. Ban đêm, lại mang đến lượt “ông trăng vàng” che ló sau màn lá kéo mắt “em” ra khỏi trang vở… “Đêm. Hương nhãn quánh lại”, như sờ được. Tất cả phải như cũng sờ được luôn, cái sự vắng khía cạnh của một fan “đang đi xa”!

Cầu Cầm

“Cầu cụ là vắt này / Đến giờ đồng hồ em new rõ / hàng cây bom chém dở / Lên chồi xanh mềm dịu / Bạn nhỏ dại nào trải qua / Vai cất cánh khăn quàng đỏ / giờ đồng hồ chim hót ở đâu đó / Nghe ngọt vị ổi đào / Ríu rít giờ đồng hồ ai chào / Cánh đồng sẽ mùa gặt / Lúa đá quý trong đáy mắt / Trời xanh trong lưỡi liềm / Chuyến xe pháo đi siêu êm / ước chùng như nhịp võng / bao gồm tiếng ru của sóng / tất cả tiếng ru của trời / Sông ơi, thương nhớ ai / Mà tư mùa nước đỏ / nhỏ chim nghiêng mắt ngó / Phù sa hồng đôi bàn chân / như thế mà cầu nắm / Một máy cất cánh Mỹ rụng / hiện thời những mũi súng / Vẫn vươn trong tim người / uống nước hố bom sâu / Nghé nhỏ vênh mặt cười…” (1969). Cầu thay ở Đông Triều (Quảng Ninh) là một trong tương đối nhiều cây cầu ở miền bắc nơi lực lượng phòng không của ta sẽ chiến đấu can đảm chống lại chiến tranh phá hoại của ko quân Mỹ. “Hàng cây bom chém dở / Lên chồi xanh điệu đà / tiếng chim hót (…)” làm nhớ thơ Chế Lan Viên: “Rừng cháy black vẫn cành ra lộc / nơi cành xanh là chỗ chim gù”. Cây lên chồi, cành ra lộc, chim hót, chim gù, còn tín đồ thì trẻ nhỏ vẫn đi học, dân cày vẫn ra đồng cấy cày gặt hái, tất cả đều bỏ mặc mưa bom gió đạn tơi bời… bài thơ này có tác dụng năm 1969, khi Mỹ vừa tạm dứt đánh bom miền Bắc. “Lúa tiến thưởng trong lòng mắt / Trời xanh trong lưỡi liềm”, năm nào nhưng mà chẳng tất cả mùa gặt nhưng có phải năm nay một chút hương thanh thản bỗng phảng phất trên quê ta? Vui thanh bình không có tác dụng quên sương lửa. Các mũi súng từng dũng cảm chĩa lên trời cản bom chặn đạn “bây giờ (…) vẫn vươn trong tâm người”. Vừa từ bỏ hào, ta vừa bâng khuâng. “Sông ơi, thương nhớ ai / mà tứ mùa nước đỏ”, chim ơi, thương nhớ ai mà lại “nghiêng mắt ngó / phù sa hồng song chân”!

Đêm thu

“Thu về lành lạnh trời mây / bỗng nhiên thức giấc nào tốt mấy giờ / Ánh trăng vừa thực vừa hư / sân vườn sau gió nổi nghe như mưa rào” (1972). Trăng bị mây che, như không, nhưng mà có. “Mưa” rào rào như có, mà không. Một “đêm thu”!

Hoa khế

“Chim hót rung rinh cành khế / Hoa rơi tím cả mong ao / Mấy chú rô ron ngơ ngác / Tưởng trời sẽ đổ mưa sao” (1972). Chim líu lo, cành rung rinh, rô ron tung tăng, trời mưa sao tím… Cả một không khí xôn xao rộn ràng tấp nập thật thơ!

Tháng Ba

“Sau làn mưa những vết bụi tháng bố / Lá tre bỗng nhiên đỏ như là lửa thiêu / Nền trời rừng rực cố treo / Tưởng như con ngữa sắt mau chóng chiều vẫn bay…” (1972). Ghi nhớ mấy câu thơ Hoàng Cầm về sự việc tích thánh Dóng: “Ướm vệt chân bãi phù sa sông Ðuống / Dựng tre làng Cháy / Sạt năm tầng mây lửa rực Phong Châu” (“Nắng phù sa”). Lửa đây là do con ngựa chiến sắt của thánh Dóng nó thở phì ra! bởi vì hồi quang đãng của buổi “Rạng đông thần thoại” vẫn còn tỏa nắng rực rỡ trong lòng người vn thế kỷ XX, yêu cầu cậu nhỏ nhắn 14 tuổi này new trông loại “ráng treo” nhưng “tưởng như” có con ngữa sắt đang bay trên trời.

Bãi Cháy

“Bãi đây, chẳng ngọn lửa nào / Bóng con còng gió lặn vào cat trưa / Mặn nồng vị muối ngàn xưa / Rào rào gió đụng hàng dừa. Nước lên / Long bong sóng vỗ thuyền nghiêng / sắc trời, sắc biển xanh bên trên ngọn sào / bến bãi đây, chẳng ngọn lửa như thế nào / Đảo giương tím cánh buồm tiếp nhận ta / Bom thù giội mấy mùa qua / Lửa bom sẽ tắt. Tím hoa sim rồi / Thông non nối đất liền trời / giờ ai phải chăng thoáng, nói mỉm cười xôn xao… / kho bãi đây chẳng ngọn lửa như thế nào / Chỉ ta với sóng lẫn vào vào Xanh…” (1973). Cậu nhỏ bé quê một hôm hình như đi thăm tín đồ anh, ra cho tận bờ bể. Ờ, cái “bãi đây” không biết có buộc phải năm xửa xưa nào sẽ cháy rất dữ dội mà đề nghị tên cố không nhỉ? mặc dù sao, trong non chục năm qua, nó đã từng nào lần ngùn ngụt do bom đạn giặc trời. Mới năm trước thôi, red color và màu đen xấu xí (của lửa và khói) còn nhiều lần sơn đè lên bức tranh biển hòn đảo thần tiên Hạ Long. “Phong ba” tự tạo qua rồi. Gió hiện giờ hiền hòa, chỉ “rào rào (…) hễ hàng dừa”. Sóng bây chừ cũng hiền, chỉ “long bong (…) vỗ thuyền nghiêng” nhằm “ngọn sào” lúc lắc lư bên trên trời xanh lúc lại nhấp lên xuống lư dưới hải dương xanh (hẳn từ 1 vị trí nào đó rất có thể thấy như thế). Thân xanh trời xanh biển khơi xanh dừa xanh thông cất chan hy vọng, gồm chen vào màu “tím hoa sim” như một bâng khuâng! Ở bến bãi bể thanh bình, nên làm những gì nhỉ? kìa một “con còng gió (đang) lặn vào cát”, cậu bé xíu thì đã theo “sóng lẫn vào vào Xanh”… “Thông non nối lục địa trời”, còn loại tâm hồn non (mà ko nớt) kia dường như nối 1 thời bão tố liền với một thời gió lặn sóng êm… (“Bãi Cháy” có chỗ như thể “Cầu Cầm” là phần đa làm trong loại năm sau khi địch ngưng tấn công bom miền Bắc. Nhưng “hương thanh bình” ngơi nghỉ Cầu cố năm 1969 là tạm, trong lúc ở kho bãi Cháy từ bỏ 1973 kẻ thù ấy không lúc nào trở lại).

Cô Thị Mầu

“Lúa rơm tạm bợ thu gọn gàng lại / Màn font căng đỏ sảnh đình / Điện xanh vòm đa cổ thụ / bạn xem đông như mít-tinh / thôn trang như xóm thôn xưa / Trong tiếng trống chèo sâu vợi / giờ đồng hồ mõ đưa hương hoa đại / Len dần dần vào mọi tâm tư / Kìa, cô Thị Mầu lên miếu / Đỏng đảnh dáng vẻ đi, mắt liếc / Ngắm loại tay cô phẩy quạt / Tưởng bản thân sống đã trăm năm / tín đồ xem loáng như quên chị / Chiều nay gánh lúa trên đồng / tần tảo nuôi em, nuôi bà bầu / Mười năm ròng rã chờ chồng…” (1973). Tiếng trống chèo là một trong trong vài ba thứ âm thanh căn phiên bản nhất của sinh hoạt xã hội truyền thống. Nó lấn sân vào thơ trường đoản cú lâu, hình như vang lên các lần hơn hết trong thơ Nguyễn Bính. Hễ “mưa xuân phơi phới bay” giỏi “chiều xuân mưa bụi nghiêng nghiêng” giỏi “giữa mùa thu / trời cao gió cả trăng như ban ngày”, làng mở hội đến dân vui chơi, là tất cả “Bính” nhập bọn. “Bính” không giống mọi tín đồ bởi nghịch về rồi gieo vần đưa hội xã vào thơ, đưa luôn luôn cả giờ trống… bí quyết mạng và phòng chiến không hề làm mất chèo. Ngoại trừ diễn đến dân làng trải nghiệm như chần chờ từ thời nào, vào 30 năm khói lửa chèo còn vô mốc giới hạn diễn để tiễn thanh niên làng xuất xứ làm nghĩa vụ. Chế Lan Viên tất cả lần nhập vai chiến sĩ: “Đánh giặc mười năm vẫn lưu giữ ngày / Điệu chèo đưa tiễn dưới mặt hàng cây / lưu giữ sao màu áo màu sắc hoa ấy…”… Năm 1973, giải pháp mạng lâu rồi, dân làng“mít-tinh” đã thành nếp rồi, cụ mà “xóm xã (vẫn) như xóm thôn xưa”. Chiếc “như xưa” này sẽ không hời hợt đâu, mà “sâu vợi” hệt như tiếng trống chèo. Nó thể hiện thành bao nhiêu đàn bà trẻ đảm đang, “tần tảo nuôi em, nuôi bà bầu / mười năm ròng rã rã đợi chồng”. Một nét tráng nghệ của văn hóa nước ta mấy nghìn năm chọn trú trong thơ của một trẻ con vị thành niên!

Hoa duối

“Vườn xôn xao thánh thót / Năm cánh xòe kim cương tươi / tưởng sao tối xuống hát / Mải vui quên về trời…” (1973). Tưởng là sao, hóa ra là hoa. Dòng tiếng “xôn xao thánh thót” này, có ai không giống từng nghe?

Khi ngày thu sang

“Mặt trời lặn cuối xã xa / Ngọn sương xanh lên lúng liếng / sân vườn sau gió chẳng xua nhau / Lá vẫn cất cánh vàng sân giếng / làng mạc ngoài, công ty ai giã cốm / Làn sương lam mỏng rung rinh / Bạn nhỏ cưỡi trâu về ngõ / tự mình làm nên bức tranh / Rào thưa, tiếng ai cười hotline / Trông ra như thế nào thấy đâu nào / Một khoảng tầm trời trong leo lẻo / Thình lình hiện tại lên ngôi sao 5 cánh / Những mong kêu khổng lồ một tiếng / Thu lịch sự rồi đấy. Thu sang! / Lòng đột nhớ ông Nguyễn Khuyến / Cõng con cháu chạy rông khắp làng…” (1973). Mặt trời lặn đỏ, khói lên xanh, lá bay vàng, sương lam rung rinh như do tiếng chày giã cốm… Vừa vặn vẹo lúc ấy, “bạn nhỏ cưỡi trâu” xuất hiện, nỗ lực là vất cọ, dứt tranh! hết tranh này, cho tranh khác. Tranh tiếp nối cực loáng và gần như không màu, cùng với nền là “một khoảng chừng trời vào leo lẻo” và “làm nên” vì một “ngôi sao thình lình hiện tại lên”. “Tiếng ai cười gọi”, tuyệt là giờ sao mời trông ra xem mình đấy! Năm 1973, hàng trăm ngàn năm sau Nguyễn Khuyến, “thu sang” sinh sống quê vẫn còn được thi nhân ta cảm giác thật kỹ. Năm nay 2017, thu lại đang sang, chưa bao giờ nơi thôn ổ gồm hồn thơ nào đang tận cảm thu chăng? Tranh thu nay hi hữu khói xanh (bởi xóm thôn đã chuyển qua dùng điện), hãn hữu bóng “bạn nhỏ…”, ví như hiếm luôn luôn những người xem rồi “muốn kêu to lớn một tiếng”, cũng là tự nhiên thôi.

Sương muối

“Bất ngờ trắng ngõ, móc sa / Cỏ cây đỏ sém như hoa dong giềng / buôn bản xa cuồn cuộn gió lên / Rập rờn dải lửa cháy mặt chân trời…” (1973). Trắng lạnh mà lại đốt “cỏ cây đỏ sém”! Cây cháy “rập rờn”, tuy vậy chẳng tất cả tí khói nào! bài bác thơ tức cảnh của cậu nhỏ nhắn 15 tuổi, tưởng tuổi nào cũng khó làm hay hơn.

Mưa xuân

“Mưa bay như khói qua chiều / Vòm cây nghe bé dại giọt số đông qua đêm / giờ mưa vang dịu khắp miền / Lòng rung như loại lá mềm khẽ sa / sáng sủa ra, open nhìn ra / Vẫn mưa mà lại đất trước công ty vẫn khô…” (1974). Mưa xuân là mưa bụi. Rất nhiều hạt nước nhỏ như hạt bụi chạm chán lá cây bám vào, rất nhiều hạt bám mới thành được hầu hết giọt để bắt đầu rơi xuống… Mưa như vậy thì giờ đồng hồ “vang nhẹ” lắm, cơ mà tuy dịu lại vào được tận một lòng niên thiếu cực kỳ nhậy cảm kia khiến nó khẽ rung… “Sáng ra, mở cửa…”. Bởi vì trước cửa không có lá cây để vết mờ do bụi nước bám, buộc phải “mưa cất cánh như sương qua sáng” không còn lại vết gì bên trên đất.

Ở ngoại thành thành phố

“Mưa cất cánh trắng phần lớn cao tầng đơn chiếc / Bỗng bất ngờ nghe vọng giờ bò, bê / Hồn bình dân sao mà lại dai dẳng cầm / Đến tìm tôi tưởng tôi lạc lối về…” (1974). “Những cao tầng” vẫn thôi “đơn độc” lâu rồi. Cho tới phiên “bò, bê”. Mà lại năm 2017 có lẽ rằng thi phảng phất “tôi” vẫn còn “nghe vọng”. “Hồn dân dã” từ bỏ đáy thời gian bay đi tìm kiếm cậu thiếu niên năm xưa…

Trong sương sớm

“Sao Mai chờn vờn ngang mặt / phái mạnh Tào Bắc Đẩu gần thôi / Vừa bắt đầu bước qua ngõ duối / Đã đi lơ lửng thân trời / Cổng làng dập dềnh mây nổi / tứ bề sương khói ngổn ngang / Trâu quên song sừng lấm đất / Tưởng mình lững thững lên Trăng / Tán nhiều bừng ra bất thần / có ai? Ơ chưng thợ cày / Ngồi thổi nùn rơm, rít thuốc / Sau lưng, đồng lếnh bóng bay…” (1974). Sương gồm khi mỏng: “Ngày trước sáng sủa mồng Một lúc nào cũng gồm sương nhè nhẹ, không nhiều, một chút gọi là bao gồm thôi” (Nguyễn Tuân). Sương có khi dày đến nỗi “mắt tuy mở” nhưng mà coi như không thấy gì cả, yêu cầu “lòng (cũng) không thấy nữa” (Xuân Diệu). Sương gồm khi vừa, mặc dù “vừa mới bước qua ngõ duối / đã từng đi lơ lửng giữa trời” tuy nhiên vẫn khám phá “cổng làng bềnh bồng mây nổi / tư bề sương sương ngổn ngang”, nhất là thấy “ơ bác bỏ thợ cày” cùng với “sau lưng, đồng lếnh trơn bay…”. Tức mẫu “sương vừa” chớm thu nó thêm vào cho làng quê một kích cỡ lãng mạn, nhưng không ngắn hơn cái kích thước lam lũ. Trâu vừa “lững thững lên Trăng”, lại sắp đến xuống đồng hì hục!

Về thăm cô Bưởi

“Về thăm cô bưởi chiều ni / Lúa reo kim cương đất, mây cất cánh trắng trời / Sông Kinh mặt lở mặt bồi / Mái gianh nghiêng xuống bao đời vẫn xưa / bà bầu già, một nắng hai mưa / rưng rưng mái tóc bội bạc phơ mon ngày / Lá vàng còn trên cây / Nghe câu hát cũ dâng đầy hồn ta / chị em ơi, xin người mẹ đừng già / rất nhiều ngày cùng cực đã qua lâu rồi / Sông Kinh bên lở mặt bồi / Một bạn ngã xuống, bao người nảy sinh / Mái gianh ơi hỡi mái gianh / ngấm bao mưa nắng nhưng thành quê hương / nhẵn cau vẫn ngả ngang sân vườn / Lá tre gió vẫn thổi vương vãi ngõ quanh đó / Cô đi mấy chục năm rồi / bãi sông độ ấy, cat bồi đang xa / Đồng lầy đầy lác cô qua / Mấy mùa lúa sẽ trổ hoa thơm phức / Phi lao giá lạnh bờ vùng / sản phẩm cày lật khu đất vật từng rãnh sâu / Chẳng ai nguôi nỗi xưa đau / Nỡ quên giọt tiết thấm sâu đất này… / Bờ ao hoa bụt lắt lay / Hoa ơi có nhớ rất nhiều ngày gian truân / mong ao oan từ trần bắc ngang / nơi đây gởi lại muôn nghìn nhớ thương… / mặc dù cô tạm dừng giữa đường / cuộc sống như lúa thơm hương thân đồng / Cô như nhỏ sóng thân sông / Phù sa thân đất, trăng trong thân trời / bóng cô đi giữa triệu người / hôm nay và cả muôn thuở mai sau…” (1974). Trong bài xích “Cô Bưởi” đầu tiên có “vươn cao nòng pháo”, “nhịp mong vá vội, ầm ầm xe pháo qua”, “tiếng súng trời xa”. Cũng có thể có cả “tiếng thứ cày”. Cơ mà trong bài bác “Cô Bưởi” máy hai thì chỉ có “máy cày lật đất” mà không còn hình giờ gì của các chiến thế nữa. Nắm là từ nhiên, vì bài trước làm cho năm 1968, bài xích sau có tác dụng năm 1974. Ngày toàn chiến hạ đã sắp đến đến. Nó mang đến chẳng nhanh chóng đâu, do “Cô đi mấy chục năm rồi”. Đã biết bao nhiêu bạn “ngã xuống”, “dừng lại giữa đường”, bao nhiêu “giọt huyết thấm sâu khu đất này”… trên “đất này”, liệt sĩ “đi” nhưng mà không bao giờ “khuất”: “Nước họ / Nước những người dân chưa lúc nào khuất / Đêm tối rì rầm vào tiếng đất / phần đông buổi thời trước vọng nói về…” (Nguyễn Đình Thi). Trong vô số nhiều tiếng vọng cho tới “Hôm nay và cả muôn đời mai sau”, tất cả tiếng của một “buổi ngày xưa” lúc một người đàn bà Việt Nam vẫn vô cùng anh dũng hy sinh.

Tháng 9-2018

Thu TứTuần Báo Văn Nghệ tp.hcm số 539

————–(1) Nguyễn Công Trứ: “Nợ tang bồng trang trắng vỗ tay reo”.(2) trằn Đăng Khoa, tuyển chọn thơ, 2016.