P2p lending là gì

Hệ sinh thái Fintech ngày cành phát triển mạnh mẽ để bắt kịp với tốc độ phát triển của công nghệ thông tin hiện đại. Hình thức cho vay ngang hàng xuất hiện và được xem là một nhân tố nổi bật thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính nói chung và thị trường tín dụng ngân hàng nói riêng. Hình thức này đang gây nên sự chú ý đặc biệt của các nhà lập pháp, các nhà nghiên cứu và các đối tác tham gia thị trường

1. Cho vay ngang hàng là gì?

Cho vay ngang hàng (P2P: Peer to Peer lending) là mô hình kinh doanh mới, một loại hình dịch vụ sáng tạo, được thiết kế và xây dựng trên nền tảng ứng dụng công nghệ số để kết nối trực tiếp người đi vay với người cho vay (nhà đầu tư) mà không thông qua trung gian tài chính như tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Bạn đang xem: P2p lending là gì

Theo đó, công ty P2P Lending cung cấp nền tảng giao dịch trực tuyến (Platform) để người vay kết nối trực tiếp vay mượn với người cho vay.Toàn bộ hoạt động vay, trả nợ (gốc, lãi) giữa người vay và người cho vay được nền tảng giao dịch trực tuyến ghi nhận và lưu trữ bằng các bảng điện tử, số hoá.

Mặc dù, hình thức cho vay ngang hàng đã xuất hiện từ trước khi ngân hàng ra đời, tuy nhiên, do trong quá khứ yếu tố thông tin còn hạn chế nên không phải lúc nào người đi vay và người cho vay cũng có thể kết nối trực tiếp với nhau. Với hình thức cho vay ngang hàng, những người có nhu cầu vay được cung cấp một dịch vụ cho vay trực tuyến với phí dịch vụ thấp hơn so với những hình thức cho vay truyền thống. Chi phí dịch vụ thấp sẽ dẫn đến kết quả nhà đầu tư thu về mức lợi nhuận cao hơn khi đem so sánh với việc gửi tiết kiệm hay đầu tư vào bất kỳ sản phẩm nào của ngân hàng, đồng thời, người có nhu cầu vay sẽ chịu mức lãi suất thấp hơn.

Theo các cơ quan quản lý, bản chất của cho vay ngang hàng là mô hình kinh doanh mới, dịch vụ sáng tạo dựa trên nền tảng công nghệ số kết nối trực tiếp người đi vay với người cho vay (nhà đầu tư) mà không thông qua trung gian tài chính.

Hiện nay, mô hình cho vay ngang hàng bao gồm cả hai hình thức: Vay không đảm bảo và vay đảm bảo. Các hình thức cho vay phổ biến hiện nay của mô hình cho vay ngang hàng như: sinh viên vay vốn, vay mua điện thoại, máy tính, các khoản vay tiền, vay tiêu dùng khác… cho vay ngang hàng cũng có thể cho vay tài sản có giá trị lớn như vay mua ôtô, bất động sản… với hình thức có tài sản thế chấp hoặc đảm bảo giống như ngân hàng cho doanh nghiệp vay vốn.

Cho vay ngang hàng ban đầu chỉ tập trung vào thị trường thế chấp và tái tài trợ thẻ tín dụng. Tuy nhiên, đối tượng cho vay ngang hàng ngày càng mở rộng, đặc biệt với hình thức cho vay mua sắm tiêu dùng đối với cá nhân, cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ… là những đối tượng khó tiếp cận được với dịch vụ ngân hàng truyền thống.

Một quy trình cho vay ngang hàng điển hình sẽ được thực hiện như sau

(1) Người vay đưa ra đề xuất nhu cầu vay vốn: quy mô, thời hạn, lãi suất…

(2) Nhà cung cấp (platform) cân nhắc, đánh giá cho điểm tín dụng dựa trên những thông tin do người vay cung cấp và các nguồn thông tin tích hợp có sẵn và xác định mức lãi suất tương ứng với mức độ rủi ro của khoản vay và đăng tải lên trang web của nhà cung cấp.

(3) Người cho vay (nhà đầu tư) tìm kiếm các cơ hội đầu tư trên cơ sở các đơn hàng trên trang web để lựa chọn theo lãi suất và mức độ rủi ro đáp ứng yêu cầu của mình.

(4) Nếu có đủ các nhà đầu tư đồng ý tài trợ cho khoản vay (thông thường một khoản vay được chia thành nhiều món nhỏ để nhiều nhà đầu tư cùng tham gia cho vay và mỗi nhà đầu tư có điều kiện đa dạng hóa danh mục), sẽ có một ngân hàng đối tác (originating bank) thẩm định và đứng ra thu xếp.

(5) Ngân hàng đối tác bán một loại chứng chỉ cho nhà cung cấp dịch vụ liên quan đến khoản vay. Cùng lúc đó, nhà cung cấp dịch vụ bán chứng chỉ này cho nhà đầu tư đồng ý tài trợ cho khoản vay đã được xác định (nhà cung cấp dịch vụ đóng vai trò tương tự như một tổ chức bảo lãnh phát hành chứng chỉ cho ngân hàng).

(6) Tiền vay sau đó được chuyển vào tài khoản của người vay tại ngân hàng đối tác.

(7) Nhà cung cấp dịch vụ nhận phí dịch vụ (thông thường tính bằng % của khoản vay) từ người đi vay và người cho vay.

Xem thêm: Chức Năng Cổng Esata Là Gì ? Chức Năng Cổng Esata Là Gì, External Sata

(8) Khi khoản vay đáo hạn, người đi vay hoàn trả và nhà đầu tư (người cho vay) nhận lại gốc và lãi trên cơ sở chứng chỉ mà họ nắm giữ.

*
*
*
*
*
Quản lý cho vay ngang hàng của các quốc gia khác.

Thực tế hiện nay là việc quản lý và ứng xử của chính phủ đối với hoạt động cho vay ngang hàng ở các quốc gia có những cách nhìn khác nhau. Một số nước coi tổ chức cung cấp dịch vụ này là một dạng khác của hoạt động kinh doanh ngân hàng, một số coi là tổ chức trung gian, một số thì không thừa nhận đó là hoạt động hợp pháp… Có thể chia thành 4 nhóm cơ bản như sau:

a. Một số nước chưa có quy định quản lý do chưa có định nghĩa rõ ràng về hình thức cho vay ngang hàng, thị trường phát triển một cách tự phát như Trung Quốc, Ecuador, Ai Cập, Hàn Quốc, Tunisia.

Đối với các nước này, hiện chỉ có một số các quy định quản lý trong một số văn bản pháp luật đã có nhằm bảo vệ người đi vay (luật dân sự, luật các tổ chức tín dụng…) như khống chế mức lãi suất vay (cấm cho vay nặng lãi), cấm việc quảng cáo, mời chào sai sự thật…

b. Ban hành quy định quản lý các Platform như một tổ chức trung gian cung cấp giải pháp công nghệ. Thuộc nhóm này gồm các nước Anh, Úc, Canada, New Zealand, Argentina.

Luật pháp có các quy định về điều kiện tham gia thị trường, các quy định về vận hành, điều kiện cung cấp dịch vụ tín dụng và tư vấn tài chính. Một số nước có quy định cụ thể hơn về các điều kiện dự phòng kỹ thuật để đảm bảo sự hoạt động liên tục và lưu trữ dữ liệu khách hàng…

c. Xem các tổ chức này là hoạt động ngân hàng và chịu các điều kiện quản lý như hoạt động kinh doanh ngân hàng nói chung gồm các nước: Pháp, Đức, Italy.

Các nước này quan niệm đơn vị cung cấp Platform là đơn vị kinh doanh ngân hàng sử dụng công nghệ cao bởi cũng có hoạt động thẩm định, chấm điểm tín dụng khách hàng và cung cấp dịch vụ tư vấn tài chính… Do vậy, muốn được hoạt động phải được sự cấp phép của cơ quan quản lý và phải tuân thủ các điều kiện về vốn tối thiểu, dự trữ bắt buộc, dự phòng rủi ro… như các tổ chức kinh doanh ngân hàng khác.

d. Cấm hoạt động các tổ chức cho vay ngang hàng. Thuộc nhóm này hiện nay có Nhật Bản, Israel.

Sự phân nhóm nói trên chỉ mang tính chất tương đối. Trên thực tế, có một số nước thiết lập thể chế quản lý điều tiết hoạt động cho vay ngang hàng nằm ở giữa những cách đối xử đã nêu. Nghiên cứu sâu hơn về thị trường ở một số quốc gia nổi bật trong hoạt động cho vay ngang hàng cho thấy những kinh nghiệm bổ ích.

4. Tình hình tại Việt Nam:

Hiện nay, P2P Lending đã phát triển ở nhiều dạng thức khác nhau kể từ khi xuất hiện lần đầu ở Anh vào năm 2005. Tại Việt Nam, hệ thống pháp luật chưa có quy định quản lý riêng và cũng không cấm (trừ trường hợp được xác định là hoạt động ngân hàng) nên mô hình này đã góp mặt được 40 công ty đang hoạt động theo dạng thức truyền thống nêu trên. Một số công ty đang biết đến nhiều trong hoạt động này như Lenbiz, Tima… Trong số hơn 40 công ty cho vay ngang hàng đang hoạt động trên thị trường, có những mô hình hoạt động khá hiệu quả, nhất là những công ty cho vay nhắm vào phân khúc doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, hệ thống pháp luật chưa có quy định quản lý riêng điều chỉnh hoạt động này, từ đó kéo theo nhiều vấn đề phức tạp. Ngân hàng nhà nước cho biết một số công ty đã xuất hiện những hoạt động biến tướng, vi phạm pháp luật về ngân hàng và tín dụng. Thực tế cho thấy, những biến tướng dễ xảy ra phần nhiều tới từ các công ty nước ngoài có nguồn lực tài chính mạnh như Trung Quốc, Indonesia, Singapore.

Mới đây, ngân hàng nhà nước cũng đã khuyến cáo người dân nên thận trọng khi tham gia mô hình này. Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng gần đây cũng đưa ra khuyến cáo đối với người tiêu dùng, cần cân nhắc kỹ càng trước khi cung cấp các thông tin cá nhân để thực hiện đăng ký khoản vay, nghiên cứu kỹ các mục đích sử dụng thông tin cá nhân khi thực hiện giao dịch cũng như nghiên cứu kỹ nội dung hợp đồng trước khi ký. Đặc biệt cân nhắc các chi phí phải trả khi tham gia vay trực tuyến, yêu cầu gửi bản sao hợp đồng sau khi ký.

Bài viết tham khảo thông tin từ Vnba.org.vn, Tapchinganhang.gov.vn và Tapchitaichinh.vn.